تابستان را چگونه سپرى کنیم؟

انسان و زمان پیرامونى‏
نگرش و طرز تلقى انسان به زمان و توانایى‏هایش، از پدیده‏ها و موضوعاتى است که بر رفتار و زندگى وى تأثیر عمیق مى‏نهند. ما از خود و توانایى‏ها و «زمان پیرامونى» مان برداشت‏هایى داریم که ممکن است مثبت و سازنده یا منفى و غلط باشد.
گروهى از مردم توانى خاص دارند؛ ولى به علت شکست‏ها و عدم موفقیت‏هاى تصادفى گذشته، خود را ناتوان مى‏یابند. جمعى نیز توانایى‏هاى خود را پایین‏تر یا فراتر از آنچه هست، مى‏پندارند. نوع پندار و ادراک ما از خود، در موفقیت‏ها و شکست‏ها و بهره‏گیرى از زمان تأثیر بسیار دارد.
تابستان از بهترین مثال‏هاى زمان پیرامونى است، یعنى زمانى که فعالیت‏هاى علمى و تحصیلى و تکلیفى کم‏تر مى‏شود و اصطلاحاً اوقات فراغت و نا برنامه ریزى شده بالا است. روزمرّگى یکى از نتایج بى برنامگى به شمار مى‏آید. البته تابستان و تعطیلات آن فرصتى جهت استراحت و فعالیت‏هاى مختلف است؛ اما شاید 14 زمان تابستانى به این امر اختصاص مى‏یابد و باید براى 34 آن برنامه ریزى کرد.
یکى از ضرورت‏هاى عمده در شناخت زمان و اهمیت وقت وطراحى برنامه، در نظر گرفتن ابعاد آینده و زمان حال است. روان شناسان مى‏گویند: میزان آرامش خاطر ما، به طور قطع وابسته به این است که بتوانیم در لحظه حاضر با برنامه زندگى کنیم تا آینده را رقم بزنیم. تابستان و زمان‏هاى پیرامونى‏اش بهترین فرصت جهت طراحى برنامه‏هاى کار آمد است.
البته بسیارى از ما در این بیمارى عصبى ماهر و استاد شده‏ایم که بیش‏تر زندگیمان را با نگرانى درباره چیزهاى گوناگون بگذرانیم و حتى گاه اجازه دهیم مسائل گذشته و آینده لحظات کنونى ما را از نگرانى، ناراحتى، فشار عصبى و نومیدى سرشار سازند. ما به سبب نادانى یا خشنودى، اولویت‏هاى تعیین شده و شادمانى هایمان را به تعویق مى‏افکنیم و خود را قانع مى‏کنیم که روزى بهتر از امروز خواهد آمد. این تصورات و ادراکات ذهنى در اوقاتى مانند زمان‏هاى پیرامونى در تابستان بسیار اتفاق مى‏افتد و حتى گاه زندگى ما را تحت الشعاع قرار مى‏دهد. جان لنون مى‏گوید:
«زندگى همان چیز است که وقتى ما سرگرم چیدن نقشه‏هاى دیگر هستیم اتفاق مى‏افتد.»1
پس بهتر است براى این زندگى، «سَر زندگى» فراهم کنیم. امروزه ثابت شده است که شادابى جسمى و روانى انسان در دو عامل نهفته است و اگر آدمى آن‏ها را لحاظ کند، به اوج سر زندگى‏ها و لذت از لحظات و زمان مى‏رسد:
1. ورزش و تقویت جسم‏
2. داشتن برنامه و زمان تعریف شده براى تحصیل و تحقیق و تفریح. تحقیق، تفریح و اوقات فراغت در تابستان قابل جمع و جست و جویند.بسیارى از افراد چنان زندگى مى‏کنند که گویا زندگى یک نمایش لباس در آینده است. در حقیقت این گونه نیست و هیچ کس تضمین نکرده است که ما فردا هم همین جا باشیم. تنها وقتى که از آنِ ما است و بر آن تسلط داریم، اکنون است. وقتى فقط به لحظات حاضر توجه مى‏کنیم، ترس را از فکرمان عقب مى‏زنیم. ترس در اثر نگرانى از وقایعى که ممکن است در آینده رخ دهند، به وجود مى‏آید و زاییده آن تشویش است که نابودگر برنامه ریزى است. براى مبارزه صحیح با ترس و بى برنامه گى و روزمرّگى بهترین راه این است که بیاموزیم توجه خود را به برنامه‏هاى عملى در زمان حال معطوف کنیم. مارک تواین مى‏نویسد:
«من در زندگى درگیر چیزهاى وحشتناک زیادى بوده‏ام که تنها بعضى از آن‏ها واقعاً اتفاق افتاده است. در حالى که زمان زیادى را از من تلف کرده‏اند.»2


برنامه‏هاى عملى در تابستان:
از عمده‏ترین برنامه‏هاى عملى در تابستان موارد زیر است که تقریباً با اغلب روحیه‏ها و ذائقه‏ها سازگارى دارد.
الف) مطالعه هدایت شده و موضوعى
حاصل این نوع مطالعه یک بصیرت (vision)است؛ براى مثال مطالعه یک دوره کتاب‏هاى روان‏شناسى در این زمنیه بسیار مفید است. بهتر است کتاب‏هاى انگیزشى و عمیق و تأثیر گذار مطالعه شود؛ مانند:
1. زندگى در عیش مردن در خوشى، نیل پستمن‏
2. تکنوپولى، نیل پستمن‏
3. چه کسى پنیر مرا برداشت؟ اسپنر جانسون‏
4. قدرت فکر، دکتر مورفى
5. دین و روان، ویلیام جیمز
مطالعه برنامه ریزى شده آثار شهید مطهرى نیز در تابستان سودمند مى‏نماید. جوانان و دانشجویان تا کنون به صورت ذوقى با آثار شهید آشنایى پیدا کرده‏اند؛ ولى شاید به عمق آثارش کم‏تر دست یافته‏اند. آثار گرانسنگ این شهید بزرگوار داراى نظمى منطقى است که تحت عنوان «سیر مطالعاتى» از آن نام مى‏برند. مطالعه آثار طبق یکى از این سیرهاى منطقى درهاى جهانى از اطلاعات و تحلیل‏ها را به روى آدمى مى‏گشاید.
ناگفته پیدا است، مطالعه، دامنه‏اى گسترده دارد و هر کس مى‏تواند بر اساس نیاز و علاقه‏اش موضوعى برگزیند. دانشجویان مى‏توانند به مطالعات درسى روى آورند. با مرور درس‏هاى گذشته یا آموزش زبان انگلیسى خود را براى ادامه تحصیل و ورود به مقاطع بالاتر آماده سازند.
ب) اختصاص دادن ساعاتى به ورزش و تقویت جسم
ج) مراسم دینى و معنوى و تفریحات سالم
د) آموزش‏هاى جنبى و تکمیلى مانند کامپیوتر و رشته‏هاى هنرى چون داستان نویسى، شعر، خط و نقاشى‏
ه) یادداشت بردارى موضوعى، تمرین مقاله نویسى و داستان نویسى
و) مطالعه دروس دینى و حوزوى براى علاقه‏مندان به این رشته‏ها
ز) پرداختن به حرفه و کار در کنار فعالیت‏هاى علمى
این کار، دانشجویان را در تأمین هزینه تحصیل یارى مى‏دهد.
البته در کنار برنامه‏هاى اصلى مى‏توان از برنامه‏هاى تکمیلى یا جنبى براى پربار ساختن تعطیلات بهره برد. به عنوان نمونه «استفاده از تجارب دیگران و مشاوره با انسان‏هاى موفق» مى‏تواند نمونه‏اى از برنامه تکمیلى یا جنبى به شمار آید.


الگوگیرى مطالعه رفتارها
تابستان فرصت مطالعه در الگوهاى مختلف رفتارى و حرفه‏اى و برنامه‏هاى مختلف است. روان شناسان معتقدند تمام آن چیزهایى که ممکن است تصادفى و اتفاقى به نظر برسند، در واقع چنین نیست؛ این پدیده‏ها نتیجه الگوهایى است که انسان از قبل براى خود طراحى کرده یا آن‏ها را الهام گرفته است. بریستول مى‏نویسد: «امواج رادیویى به آسانى از چوب، آجر، فولاد و دیگر مواد جامد عبور مى‏کنند و ارتعاشات فکر که چندین برابر قدرت نفوذ دارند و حتى قدرت و قابلیت تبدیل به نوسانات بالاتر را دارا هستند، به راحتى مى‏توانند بر مولکول‏هاى جسم اثر بگذارند.» شاگتى گواین، نویسنده کتاب «تصور خلاق»، مى‏گوید: [افراد موفق‏] افکار و احساسات و باورها، انرژى‏هاى مغناطیسى خاص خود را دارند و جاذب نوعى انرژى با ماهیت مشابه‏اند. بنابراین، وقتى الگوهاى مثبت و موفق را سرمشق قرار دهید، انعکاس آن‏ها فوراً به شما باز مى‏گردد. از دیدگاه عملى، این اصل بدان معنا است که انسان همیشه آنچه راکه بیش‏ترین زمان را به فکر کردن به آن اختصاص مى‏دهد یا قوى‏ترین اعتقاد را به آن دارد یا در عمیق‏ترین سطوح انتظارش را مى‏کشد یا در واضح‏ترین حالت تصورش را مى‏کند، به طرف زندگى خود جذب مى‏کند.
تابستان فرصتى است براى همنشینى با اندیشه‏هایى که مرزهاى موفقیت را در نوردیده‏اند. البته این نکته به تابستان اختصاص ندارد؛ ولى در این فصل، به سبب فراغت از درس‏هاى رسمى و فرصت بیش‏تر نشست و برخاست و آمد و شد با دیگران، اهمیت فزون‏تر مى‏یابد. ذهن آدمى مانند یک آهنربا رفتارها را جذب مى‏کند. تابستان فرصتى براى مطالعه رفتارها و الگوگیرى مناسب است. این رفتارها در قالب‏هاى زیر مطرح مى‏گردد.
1. روش‏هاى زندگى‏
2. داشتن برنامه مطالعاتى‏
3. نظم و ترتیب ذهنى و بیرونى‏
4. رفتارهاى اجتماعى‏
جوزف مک کلندون مى‏نویسد: موفقیت خود را با موفقیت دیگران پیوند دهید تا آنان شما را به جلو رانند و موجب حداکثر پیشرفت شما شوند.3


تکمیل و تنظیم فعالیت‏ها
تابستان فرصت تکمیل و تنظیم فعالیت‏ها است. در زندگى ما فرصت‏هاى فراغت و تابستان و ایام تعطیل محدود است و وظیفه داریم:
1. با شروع این فصل و فرصت‏هاى آن، یک برنامه کلى طراحى کنیم و آن را روى کاغذ بیاوریم. در این برنامه باید:
1 - 1. اهداف مشخص شود.
2 - 1. برنامه‏هاى کلى و جزئى روشن گردد.
3 - 1. تعداد ساعات این مدّت محاسبه شود.
4 - 1. اوقات به درستى تقسیم گردد.
5 - 1. امکانات (مکان مناسب، کتاب‏هاى لازم و...) تهیه شود.
2. به اجراى برنامه‏ها، با لحاظ کردن تغییر و تعدیل و اصلاح آن‏ها، مقید شویم.
3. در اوقات و تعطیلات تابستانى حداکثر نظم و دقت را رعایت کنیم.
4. هر شبانه روز فعالیت‏ها را بررسى و میزان وصول به اهداف را مجدداً مطالعه کنیم.
5. برنامه‏هاى روزهاى آینده را پیوسته مطالعه کنیم و در جهت غنى سازى‏اش بکوشیم.
6. همواره خود را ارزیابى کنیم.
هرگز نباید فراموش کنیم «مهم‏ترین سرمایه بشر» عمر و فرصتى است که خداوند متعال جهت زندگى در این دنیا به انسان عطا فرموده است. اهمیت و ارزش اوقات زندگى و حیات در این دنیا، بر اساس بینش و درک افراد از عالم و نظام هستى (جهان بینى) متفاوت است؛ در نتیجه قدر و اهمیت لحظات زندگى و بهره‏گیرى از آن نیز، متناسب با بینش و درک انسان‏ها، متفاوت خواهد بود. حضرت امام صادق(ع) مى‏فرماید:
کسى که دو روزش در بهره زندگى و رشد انسانى یک‏سان باشد، در معامله عمر مغبون است؛ و کسى که امروزش از دیروز بهتر باشد، شایسته است تا مورد غبطه دیگران واقع شود و توفیق را تمنا کند؛ و کسى که امروزش از دیروز بدتر باشد، از رحمت حق محروم است.4
براى درک اهمیت «اوقات فراغت» باید همیشه به این فرمایش امام صادق (ع) توجه داشت: سلامت، نیرومندى، فراغت، جوانى، نشاط و بى نیازى خود را فراموش مکن؛ در دنیا از آن‏ها بهره بردار و متوجه باش که از آن سرمایه‏هاى عظیم به نفع معنویات و آخرتت استفاده کنى.5 بر این اساس:
1. فراغت فعالیتى است که در آن گزینش آزادانه فردى وجود دارد.
2. فراغت به معناى آزادى از برنامه نیست.
3. اشتباه است اگر بگوییم وظایف، در فراغت نقشى ندارند. فراغت رهایى از نوع معینى از وظایف است.
4. فعالیت فراغتى، جست و جویى است براى یک حالت رضایت.
5. فراغت زمانى بهینه است که باید در قالب برنامه تعریف شود و گرنه به بطالت تبدیل مى‏گردد.
6. اوقات فراغت که مجال رهایى ذهن و روان است، فرصتى است براى شدن و تمرینِ‏بودن؛ به عبارت دیگر شما همان مى‏شوید که بیش‏تر تمرینش را مى‏کنید. در زمان فعالیت‏هاى جدى این فرصت حاصل نمى‏گردد.
7. اوقات فراغت فرصت تمرین زندگى است. اگر کار و حرفه‏اى را شروع کنید، در تقویت اراده و تأمین شما بسیار مؤثر است. باید دانست درآمد حاصل از تلاش فردى لذتى خاص دارد. اگر عادت دارید باکوچک‏ترین ناملایمت از جا در بروید و نگران و ناراحت شوید، پیوسته در موضع دفاع باشید و در برابر انتقادات و ایرادات واکنش نشان دهید، همیشه اصرار داشته باشید حق با شما است و شما درست مى‏گویید، اجازه دهید هنگام سختى‏ها و ناملایمات فکرتان گلوله برفى درست کند یا طورى عمل کنید که انگار زندگى یک فوریّت بزرگ است، آن وقت متأسفانه زندگى شما انعکاسى از این نوع تمرین خواهد بود و نگران و ناراحت خواهید شد؛ چون تمرین کرده‏اید نگران و ناراحت باشید؛ و در این مسیر، نگرانى‏ها، دغدغه‏ها و اضطراب‏ها اوقات فراغت شما را خواهد بلعید.
8. سعى کنید در زمان انجام یک کار جدى، علمى و دقیق هستید، مشغولیت‏هاى دیگر ذهنى را به حاشیه برانید و تمرکز تان برهمان کار یا فعالیت باشد.


بهره بردارى از اوقات فراغت‏
چند روش عملى و علمى براى بهره بردارى از اوقات فراغت که بین دانشجویان رواج دارد، چنین است:
1. امروزه دانشجویان غالباً در فصل تابستان به فعالیت هایى مى‏پردازند که هم در تقویت بنیه علمى وافزایش بر تجاربشان مؤثر است و هم سابقه‏اى علمى براى آن‏ها به شمار مى‏آید، براى مثال زیر نظر یکى از استادان در قالب تیمى 2 یا 3 نفره یک کتاب را ترجمه مى‏کنند و پس از ویرایش به چاپ مى‏سپارند. بعضى دانشگاه‏ها نیز دراین زمنیه مساعدت‏هایى به دانشجویان ارائه مى‏دهند.
2. برخى دانشجویان از تابستان براى تدوین مقالات استفاده مى‏کنند؛ در قالب تیمى 2، 3، یا 4 نفره به نگارش یک سلسله مقالات مى‏پردازند و سوابق علمى خویش را غنا مى‏بخشند.
3. بعضى از دانشجویان با تشکیل تیم‏هاى بزرگ‏تر به انتشار مجله، ویژه نامه یا گاهنامه و فصلنامه روى مى‏آورند.
4. گاه دانشجویان به کارهایى جالب دست مى‏زنند؛ براى مثال واژه نامه تخصصى، بروشورهاى تخصصى، و اطلاعات مختصر و مفید در قالب بروشورهاى آکاردئونى پدید مى‏آورند. دانشجوى با ذوق رشته روان‏شناسى مى‏تواند در مباحث انگیزش، هیجان، استرس، بهداشت روانى و اعتیاد و مطالعه کار آمد و غیره بروشورهایى متعدد تهیه کند. داشنجوى ادبیات مى‏تواند کتابى جیبى با عنوان هزار بیت شعر شورانگیز به صورت موضوعى تهیه یا مقالات ادبى بنگارد و... این اقدام‏ها راهنماى ما به سوى فعالیت‏هاى علمى و در حقیقت سیاه مشق هایى است که بهترین زمان آن دوران دانشجویى و اوقات فراغت است.
5. زندگى بزرگان و افراد فرهیخته و صاحب نظران نشان مى‏دهد که غالباً در دوران تحصیل به تمرین علمى، نگارش مقاله و مطالعات فراوان شهره بودند. توصیه مى‏شود دانشجویان عزیز کتاب هایى چون رمز موفقیت بزرگان و انسان‏هاى جاویدان را مطالعه کنند؛ زیرا در تجارب حیات این بزرگان رازهایى نامکشوف و الگوهایى قابل اقتباس نهفته است که مى‏تواند زندگى ما را متحوّل کند. بعضى از آن‏ها کار مى‏کردند، مطالعه مى‏کردند و در مقام عبودیت نیز سرآمد بودند.
6. از نکات برجسته و عمده‏اى که در فصل تابستان و زمان پیرامونى نباید به سادگى از کنارش گذشت، بحث کار و فعالیت است. تلاش و فعالیت و اهتمام به مشغولیت در یک حرفه یا کار علمى تحت عنوان شغل و کسب در آمد، فرد را براى زندگى آماده مى‏کند. رسول اکرم (ص) همواره مشوق شغل و کار بود و حتى وقتى مشاهده مى‏کرد یارانش کسى را از نظر جسمى و اخلاقى مى‏ستایند، مى‏پرسید: کار مى‏کند؟ و چون با جواب منفى روبه رو مى‏شد، مى‏فرمود: «لَقَد سَقَطَ مِنْ عَینى؛ از چشمم افتاد.
کار جوهره انسان است. رابطه دانشجویان با کار مختلف است:
الف) گاه به سراغ کار مى‏روند و کارى را که با علائق، توان و روان آن‏ها سازگارتر است، بر مى‏گزیند.
ب) گاه کار را به خانه مى‏آورند؛ یعنى با رایزنى و جست و جو کارى را در منزل و در کنار مطالعات خود مى‏پذیرند و سپس آن را تحویل مى‏دهند؛ مانند ویراستارى، فیش بردارى، مقاله نویسى و حتى کارفنى، نقشه کشى و....
ج) گاه کار آفرینى مى‏کنند؛ یعنى خلأهاى موجود را بررسى، پیشنهاد کار مى‏دهند؛ سپس با دست پر و محصول کارآمد به سراغ مواضع نیازمند به آن حرفه و شغل مى‏روند و محصول خودرا عرضه مى‏کنند.
دیوید ساچر6 مى‏نویسد:
کسى که مى‏خواهد تغییر مثبتى ایجاد کند، باید عملاً وارد گود شود.


1. زندگى یک فوریت نیست، ریچارد کارلسون، ترجمه فاطمه معتمدى.
2. همان.
3. اندیشه‏هاى نیرو بخش، کلندون ورابینز، ترجمه مهدى مجرد زاده کرمانى، ص 234.
4. حدیث تربیت، ص 95.
5. همان.
6. اندیشه‏هاى نیروبخش؛ کلندون ورابینز، ترجمه مهدى مجرد زاد کرمانى، ص 214.

/ 0 نظر / 6 بازدید