من چه نوع حافظه‏اى دارم؟(2)

2 - حافظه دیدارى (بصرى)
افرادى که از راه دیدن و تمرکز روى صفحه و تصویر بردارى از مطالب بهتر مى‏آموزند، نگه مى‏دارند، یادآورى مى‏کنند و مطالب را دوباره به صحنه فعال ذهن خود مى‏آورند، از این حافظه برخوردارند. امروزه عقیده بر این است که بیش از 70 درصد آموخته‏ها و تجارب از طریق چشم به دست مى‏آید.
این دسته از افراد جهان را به صورت تصاویر ادراک مى‏کنند(1) و حتّى آدرس‏ها را بر مبناى نشان‏هاى فیزیکى مى‏آموزند؛ براى مثال به یارى نشانه‏هاى ذهنى‏اى که از اماکن اطراف، تابلوها، مغازه‏ها و ادارات مى‏سازند، مکانى خاص را به خاطر مى‏سپارند.
این افراد در کودکى نیز قابل تشخیص‏اند؛ یعنى وقتى تازه زبان مى‏گشایند، هنگام گفت‏وگو با بزرگ‏ترها در چشمان طرف مقابل زُل مى‏زنند. جالب این‏که وقتى طرف صحبتشان به چشم و چهره آن‏ها نمى‏نگرد، با دستان کوچکشان چهره‏اش را سمت خویش مى‏گردانند و مى‏گویند: ببین، ببین! و تا مخاطب نگاهشان نکند، سخن نمى‏گویند. این گروه در دوران تحصیل به چهره استاد بسیار مى‏نگرند و حتّى‏گاه مطالب درس را با حرکات استاد کُد گذارى مى‏کنند و به حافظه مى‏سپارند.
این حافظه به راحتى قابل توسعه است. مى‏توان بیش‏تر مطالب درسى را به یارى تصویر به یاد سپرد و هر صفحه را به صورت تصویرى در حافظه نگهدارى کرد.
بارها اتّفاق افتاده است، هنگام برون آمدن از جلسه امتحان، دیده‏ایم دوستان ما درباره خاستگاه پرسشى خاص گفت‏وگو مى‏کنند؛ براى مثال رضا به على مى‏گوید: سئوال 5 از کجا آمد؟ على نیز اظهار بى‏اطلاعى مى‏کند؛ ولى سعید مى‏گوید: صفحه 80. آن‏ها به صفحه 80 مراجعه مى‏کنند و پرسش و پاسخ را دقیقاً مى‏یابند. شاید خود سعید نیز نداند حافظه بصرى یا دیدارى فوق العاده دارد و اگر آن را تربیت و تقویت کند، در یاد سپارى مطالب توفیق فزون‏تر مى‏یابد.
گروهى از افراد - بى‏آن که بدانند - از این نوع حافظه سود فراوان مى‏برند و فکر خود را خسته نمى‏کنند. یکى از نویسندگان درباره حافظه ابوعلى سینا چنین نگاشته است: وقتى ابن سینا به اصفهان پناه آورد، عالمان از او خواستند نسخه‏اى از کتاب قانون به آن‏ها دهد. شیخ گفت: آن کتاب را نیاورده‏ام؛ ولى صفحه صفحه‏اش را به خاطر دارم.(2) آنگاه قانون را براى علاقه‏مندان باز گفت و آنان به نوشتن پرداختند.

نشانگان رفتارى‏
افرادى که حافظه دیدارى دارند، از ویژگى‏هاى زیر بهره مى‏برند:
1. وقتى صدایى مى‏شنوند، به طرف بالا نگاه مى‏کنند.
2. با سرعت سخن مى‏گویند و آهنگ صداشان بلند است.
3. هنگام صحبت دست‏ها را حرکت مى‏دهند و به طرف بالا مى‏گیرند.
4. به سرعت نفس مى‏کشند.(3)
5. اصطلاحاً تصویرى صحبت مى‏کنند.
6. در به کار بردن تشبیه، تمثیل، تخیل و صحنه‏پردازى مهارت فوق العاده دارند.
آن‏ها علاوه بر این‏که خود را در صحنه مى‏یابند، چنان سخن مى‏گویند که دیگران نیز خود را در صحنه مورد نظر احساس مى‏کنند. اگر داستان مى‏گویند، شنونده را در کوچه پس کوچه‏هاى داستان راه مى‏برند.
7. در نوشتن انشا، نامه، خاطره و... به انعکاس صحنه‏ها، شفاف ساختن فضا و تصویر کردن بسیار گرایش دارند.
8. در چهره‏شناسى بسیار موفقند و گاه فردى را بعد از سال‏ها از طریق چهره مى‏شناسند؛ بى‏آن که نامش را به خاطر آورند.

تکیه‏هاى کلامى‏
این گروه در جملات خویش از واژه‏هاى زیر بسیار بهره مى‏برند:
دیدن، نگاه کردن، منعکس کردن، چشم انداز، هدف، درخشان، شفاف، تصور، ترسیم، انعکاس، عکس، تصویر، مثل، مانند، نور و تابش.

شیوه‏هاى استفاده بهتر از حافظه دیدارى‏
1. تمرکز نگاه بر جملات و پاراگراف‏ها و سپس بستن چشم‏ها و انعکاس مطالب عمده به ذهن و نگاه مجدد به آن‏
2. تلفیق مطالب با تصویرها، شکل‏ها، نمودارها، جدول، نشانه‏ها و شماره‏هاى صفحات‏
3. علامت‏گذارى معنا دار از خط کشى ساده زیر کلمات تا علائم ابتکارى مانند * و...
4. مطالعه و تلاش در احضار صفحه‏اى و پاراگرافى مطالب مطالعه شده بعد از هر پانزده دقیقه‏
در آموزش این افراد نیز باید از کتاب‏هاى داراى نمودار و تصویر و جدول، و نیز اُپک، ویدئو، CD و فیلم‏هاى آموزشى استفاده شود.


3 - حافظه نوشتارى (یدى) و احساسى‏
افرادى که از راه نوشتن و لمس و دسته بندى منطبق بر ذوق خود بهتر یاد مى‏گیرند، از حافظه نوشتارى و احساسى بهره مى‏برند. واکنش فیزیکى این افراد بیش‏تر است و جالب این‏که در زمان تحصیل گاه سخنان معلّم را به صورت جامع و با حداکثر توان یادداشت و نگهدارى مى‏کنند. البتّه تاثیر نوشتار بر یادگیرى بدیهى است و بعضى افراد از این طریق بیش‏تر و کامل‏تر یاد مى‏گیرند. پیامبر اکرم(ص) مى‏فرماید: اَلعِلم وَحْشِىٌ قَیدوُه بِاْلکِتابة؛ دانش سرکش است؛ آن را با نوشتن به بند کشید.

نشانگان رفتارى در حافظه نوشتارى‏
این دسته از افراد غالباً:
1. هنگام اندیشیدن به سمت پایین و راست خود مى‏نگرند.
2. حرکات دست، تغییرات چهره و اعمال جسمانى‏شان بسیار است.
3. صدایى عمیق دارند و کلمات را شمرده بیان مى‏کنند.

تکیه‏هاى کلامى‏
این دسته از افراد عموماً در گفتارشان به واژه‏ها و عبارات زیر توجّه مى‏کنند: نوشتم، دسته بندى کردم، بالا و پایین، پیوند، در دست گرفتن، لذت بردن، احساس کردم، لمس کردم، لغزیدن، اتصال و....

شیوه‏هاى استفاده بهتر از حافظه نوشتارى و احساسى‏
1. این افراد اگر با فنون خلاصه نویسى و چکیده بردارى آشنا شوند، بسیار موفقند.
2. معمولاً توصیه مى‏شود این افراد ابتدا مطالب را مطالعه و علامت گذارى کنند و سپس آن را در قالب‏هاى 13 و 15 و 110 چکیده و خلاصه کنند.
3. عادت کردن این افراد به چکیده منظم و مرتب و دسته بندى شده بسیار مطلوب است.
4. اگر کسى حس کند حافظه نوشتارى‏اش در بعضى از دروس قوى است، حتماً باید با تمرین خلاصه نویسى آن را غنى‏تر سازد و بکوشد مطالب را در قالب‏هاى غیر یکنواخت خلاصه کند. جالب این‏که کم کم خود فرد روش‏هایى ابتکارى به کار مى‏برد.
5. یکى از مسائلى که بسیار تجربه شده، نگاشتن چکیده مباحث هر صفحه در حاشیه آن صفحه است.
6. دانش‏آموزان و دانشجویانى که با آزمون‏هاى چهارجوابى رو به رو مى‏شوند، مى‏توانند، با بهره‏گیرى از روش چکیده دروس، دست کم به حدود 50درصد پرسش‏هاى آزمون دست یابند.
در سال 1373 کار چکیده بردارى با روش نوشتارى جامع را روى کتاب روان‏شناسى تربیتى دکتر على اکبر سیف که از منابع کارشناسى ارشد بود، انجام دادم و از 700 صفحه آن حدود 98 صفحه مطلب خلاصه شده استخراج کردم. هنگام آزمون دریافتم 28 پرسش امتحان در چکیده مطالب نگاشته شده است.


4 - حافظه حسابگرانه، منطقى و استدلالگر
این دسته از افراد اطلاعات آموخته شده را به قالب‏هاى کوچک‏تر تقسیم مى‏کنند. جالب این‏که گاه فقط بخش‏هاى مهم پاسخ پرسش را مى‏آموزند و از مکانیسم درون آمارى بهره مى‏برند. این افراد مطالب تقسیم بندى شده را خیلى بهتر یاد مى‏گیرند و به عملیات مرحله‏اى و فلوچارتى علاقه نشان مى‏دهند.

نشانگان رفتارى در حافظه حسابگرانه‏
1. گفتار این افراد با منطق و استدلال آمیخته است.
2. وقتى به فکر فرو مى‏روند، معمولاً به پایین و یا چپ مى‏نگرند.
3. لحن صداشان آهسته و آرام است و از شیوایى سخن بهره‏مندند.
4. حرکات دست‏شان اندک است.

تکیه‏هاى کلامى‏
این افراد عموماً، در گفتار و نوشتار خویش، به واژه‏هاى زیر بسیار اشاره مى‏کنند:
آموختن، در نظر گرفتن، به ذهن خطور کردن، عمل کردن، آگاه کردن، آگاه بودن، تصور کردن، تشخیص دادن، تصمیم گرفتن، قدردانى کردن، حدس زدن، تجربه کردن، تولید کردن، جدى بودن، فهمیدن و...

شیوه‏هاى استفاده بهتر از حافظه حسابگرانه‏
این گروه باید:
1. مکانیسم یادگیرى خود را بر ریز کردن صحیح مطالب متمرکز سازند.
2. مطالب علمى و قواعد و اصول مختلف را که به صورت انشایى نگاشته شده، به قالب‏هاى عددى و مرحله‏اى تبدیل کنند.
اغلب افراد از هر 4 حافظه یا سیستم یادگیرى بهره مى‏برند(4) و اصطلاحاً حافظه‏هاى ترکیبى (Compratius Memory) دارند؛ ولى:
1. افراد تنها به یکى از حافظه‏ها بیش‏تر گرایش نشان مى‏دهند.
2. در دروس و مطالب علمى گوناگون معمولاً حافظه سمعى و نوشتارى بیش‏تر خود را مى‏نمایانند؛ براى مثال در دروس نظرى حافظه سمعى و در دروس متریک (ریاضى و هندسه و...) حافظه نوشتارى.
3. خلقت آدمى چنان است که مى‏تواند از همه حافظه‏هاى یاد شده بهره گیرد.
ان شاء اللّه در شماره آینده با ارتباط و کنش‏هاى چهارگانه انسان‏ها در این گستره آشنا خواهیم شد.

پاورقى‏ها:

1. کلید طلایى ارتباطات، کریس کول، ترجمه محمد رضا آل یاسین، ص 80.
2. آیین حفظ و تقویت حافظه، ص 208.
3. کلید طلایى ارتباطات، ص 81 - 80.
4. همان، 15 - 16.

/ 0 نظر / 4 بازدید