چگونه براى ازدواج برنامه ریزى کنیم؟

ضرورت برنامه ریزى در ازدواج‏
صاحب نظران معتقدند به همان اندازه که نباید از ازدواج دچار ترس و توهم شد، به همان اندازه نیز نباید این اتفاق مهم و حیاتى را ساده پنداشت؛ زیرا ازدواج‏هاى بدون برنامه و مطالعه کارنامه خوبى نداشته‏اند. به همین خاطر، براى یک ازدواج موفق باید برنامه داشت. این امر به ویژه در دنیاى پست مدرن امروز که از پیچیدگى خاص برخوردار است، اهمیت دو چندان پیدا مى‏کند؛ ازدواج یک سنت دیرینه اجتماعى است؛ ادیان الاهى از مشوّقان عمده آن بوده‏اند و حتى آن را میثاق مقدس خوانده‏اند. دین مبین اسلام بر این سنت پاک و ارزشمند که سعادت جامعه را رقم مى‏زند و موجب بقاى نسل مى‏گردد، بسیار تأکید ورزیده است. پیامبر اکرم (ص) مى‏فرماید: «هیچ بنایى نزد خداوند از ازدواج محبوب‏تر نیست.»5 این بنا به برنامه و نوعى مهندسى فکرى و روحى نیاز دارد. ازدواج وتشکیل خانواده حرکت از «من» به سوى «ما» است. نیازى مقدس و طبیعى است که از فطرت و آفرینش انسان‏ها سرچشمه مى‏گیرد و نباید آن را یک قرار داد متعارف اجتماعى تلقى کرد؛ زیرا اگر این بنیان مقدس آسیب بیند، پیامدهایى جبران‏ناپذیر دارد.


مولفه های لازم در برنامه ریزی
در برنامه ریزى ازدواج از 9 عامل نام برده مى‏شود که در توفیق این امر مهم تأثیر بسیار دارد. این عوامل عبارت است از:
1. نیت و اراده آگاهانه براى ایجاد خانواده و ساختن زندگى مشترک‏
نیت تنها یک امر ذهنى نیست. این پدیده مجموعه‏اى از طراحى‏هاى ذهنى و عملى است که سخت‏کوشى و تلاش بهینه و کارامد بخشى از آن به شمار مى‏آید. کسى که برنامه‏اى شفاف و روشن براى این امر مهم داشته باشد، استحکام و بقاى این پیوند مقدس را رقم زده است. البته این نکته را هم نباید فراموش کنیم که هر گاه انسان به کارى مقدس و ارزشمند به ویژه ازدواج دست بزند، دست‏هاى نامرئى از آستین رحمت الاهى خارج مى‏شوند و یارى اش مى‏دهند. بسیارى از ازدواج‏هاى موفق و زوج‏هاى کامیاب وجود چنین امرى را تأیید کرده‏اند. پس وقتى از برنامه در ازدواج سخن مى‏گوییم، هدف آن است که این امر مهم را به زمان مبهم موکول نکنیم و در زمان‏هاى مناسب و نزدیک به آن، با مشاوره و رایزنى و مطالعه و کسب اطلاعات و مهم‏تر از همه تجارب دیگران، به برنامه ریزى روى آوریم.
2. سلامت روح و جسم
انسان سالم به وجود آورنده خانواده سالم است و چون اجتماع مجموعه خانواده‏ها است، وقتى سلامت روان پایه و اساس زندگى‏هاى مشترک باشد، بالندگى اجتماعى به ارمغان مى‏آورد. سلامت جسم در مرتبه بعد است. گروهى از مردم دراثر سوانح و جنگ‏ها مشکل جسمى پیدا مى‏کنند؛ ولى مى‏توانند زندگى زناشویى بسیار متعالى تشکیل دهند. در مسأله ازدواج سلامت اندیشه و روان و خلقیات از اهمیت ویژه برخوردار است.
3. داشتن منبع درآمد مناسب
بحث تأمین براى یک ازدواج موفق و زندگى پرخیر و برکت بسیار ضرورت دارد. مسأله اشتغال و تأمین خانواده نوعى امنیت روانى ایجاد مى‏کند که لازمه زندگى مشترک است. دانشجویانى که به ازدواج تمایل دارند، با جد و جهد در کنار درس حرفه‏اى مى‏یابند و مسأله تأمین را تا حدود زیادى حل مى‏کنند. یارى خانواده دراین زمینه نیز از عوامل آسان کننده ازدواج است. البته در این مراحل صبر، قناعت، پذیرش وضع موجود، و تلاش براى تأمین هر چه بیش‏تر ضرورت دارد.
امروزه این نکته حائز اهمیت است که حتى بسیارى از افراد توانگر جامعه که مشکل تحصیل وتأمین نداشته‏اند، در آغاز راه سال‏ها صبر و تلاش کرده‏اند تا توانسته‏اند به مرحله توانگرى نائل شوند. تأمین رهاورد سال‏ها اندیشه وعمل و جد و جهد است. روان شناسان مى‏گویند: «هر حرکت انسان بایک فکر یا تصویر ذهنى شروع مى‏شود و سپس از آن جا به صورت مادى تجسم پیدا مى‏کند. پس مى‏توانیم با افکارمان و ایده‏هاى عملى مان زندگیمان را بسازیم؛ چرا که جایگاه اصلى قدرت و توانگرى درون ما است.»6انسان چرایى است که مى‏تواند با هر چگونه‏اى بسازد. این یک شعار روان‏شناسى نیست. خلقت آدمى به گونه‏اى است که اگر بخواهد و از جمود خارج شود و منتظر نشود همیشه برایش تصمیم بگیرند، مى‏تواند به مرحله تصمیم سازى برسد و مهم‏تر از آن در بحث تأمین به مرحله کارآفرینى دست یابد. جوان امروز، در مقایسه با جوان دهه‏هاى پیشین، از خلاقیت، مهارت، استعداد و توانگرى بیش‏تر برخوردار است. از طرف دیگر، جوامع امروز از فرصت‏ها و امکانات اشتغال و تولید و فعالیت آکنده‏اند. این ما هستیم که باید به سمت کار خیز برداریم یاموقعیت آن را خلق کنیم. چه بسا لازم باشد این موقعیت را در کنار تحصیل و بانیت تشکیل زندگى مشترک فراهم سازیم. نکته مهمى که در این جا وجود دارد، بحث ازدواج و رزق است. امام (ع) مى‏فرماید: «من ترک التزویج مخافة الفقر فقد اساء الظن بالله عزوجل ان الله عزوجل یقول «و ان یکونوا فقراء یغنهم الله من فضله»؛7کسى که به خاطر ترس از فقر [و مشکلات مالى‏] ازدواج را ترک کند، به خداوند سوءظن پیدا کرده است؛ چون خدا مى‏فرماید: و اگر فقیر باشند [و ازدواج کنند] خدا از فضل خود آن‏ها را بى نیاز مى‏سازد.»
4. سن مناسب
زوج مناسب باید از جهت جسمى به بلوغ کامل رسیده باشند و از جهت روحى و روانى براى پذیرش مسؤولیت ازدواج آمادگى داشته باشند. امروزه، با عنایت به بحث تحصیل و کار و امکانات، تعریفى خاص از سن مناسب وجود ندارد؛ یعنى با لحاظ کردن بلوغ جسمى و روحى و تطبیق با شرایط زمانه، از جهت تحصیل و اشتغال و تأمین، مى‏توان در خصوص ازدواج تصمیم گرفت. البته نباید فراموش کنیم که بیش از سن تقویمى، سن عقلى ضامن بقاى زندگى مشترک خواهد بود. از سوى دیگر، برخى صاحب نظران دامنه سنى ویژه براى دختران و پسران ذکر کرده‏اند، براى نمونه سن مناسب آقایان جهت ازدواج را، با لحاظ شرایط فوق، بین 22 - 28 سال و سن مناسب خانم‏ها را بین 19 - 25 سال دانسته‏اند. البته هم سنى آقایان و خانم‏ها در بسیارى از موارد مثبت است و به تفاهم بالا در محیط خانواده مى‏انجامد.
امروزه شاهد بالا رفتن سن ازدواج آقایان و خانم‏ها هستیم که پدیده‏اى جالب نیست. به طورى که مرز 30 - 35 سال براى آقایان و 25 - 30 سال براى خانم‏ها عادى شده است. البته نباید شرایط اجتماعى، اشتغال و بحث تأمین را انکار کرد؛ اما همان گونه که گذشت کمک و همکارى بزرگ‏ترها و تأمین بخشى از هزینه زندگى در زمان تحصیل زوج یا زوجین و سعى و اهتمام همسر در برآوردن نیازهاى خانواده و داشتن صبر، قناعت و پذیرش شرایط گذراى فعلى و ایمان و اعتقاد به رحمت خداوند از تبدیل شدن این دوره‏هاى بالاى سنى به فرهنگ جلوگیرى مى‏کند.
امروزه اصطلاح «سنین طلایى»8 زندگى بسیار شنیده مى‏شود. این دوره در ازدواج آقایان همان سنین 22 - 28 است و در خانم ها20 - 25 سالگى. همچنین 6 - 18 سالگى را سنین طلایى یادگیرى و حفظ و تکرار و 18 - 25 سالگى را سنین طلایى تجربه اندوزى شمرده‏اند.
5. ثبات عاطفى
داشتن ثبات عاطفى و کنترل عواطف و احساسات در امر ازدواج بسیار تعیین کننده و مهم است. حوصله و بردبارى، صداقت، خلوص، بى آلایشى، مهربانى، گذشت، صمیمیت ، اعتماد، اطمینان، نظم و انضباط و همکارى، سازگارى، تعهد، سخاوت و حسن تفاهم و بالاخره انعطاف از موارد عمده ثبات عاطفى اند. جوانانى که در آستانه ازدواج و تشکیل خانواده قرار دارند، باید از حداقل ثبات برخوردار باشند؛ بتوانند خشم و شادى غیر طبیعى خود را کنترل کنند؛ با متانت و تأمل به بررسى واقعیت‏ها پردازند و هنگام قضاوت و داورى با عقل و منطق ظاهر شوند. امروزه عقیده بر این است که در امر ازدواج باید «عقل و عاطفه» را به هم پیوند زد تا فرزندى به نام منطق صحیح و تعامل انسانى زاده شود. تحقیقات مختلف نشان مى‏دهد در مجموع افراد متأهل از افراد مجرد خوشبخت‏تر و راضى‏تر، سالم‏تر و داراى وضعیت روحى واقتصادى بهترند. همچنین زنان جوان متأهل، در مقایسه با دوره تجرد خود، از فشار روانى کم‏ترى برخوردارند.
از سوى دیگر، کلاً ازدواج عامل تعادل عاطفى است. به شرطى که زوج‏ها در تعامل‏هاى خود به مؤلفه‏هاى آن توجه داشته باشند. جالب این است که در شرایط مساعد روحى و روانى، انسان بعد از تعادل عاطفى به تعادل روانى مى‏رسد. امروزه ازدواج منبع بسیار مهم امنیت خاطر، به ویژه براى زنان، به شمار مى‏آید و براى احساس مسؤولیت‏هاى زوجین در برابر یکدیگر جایگاهى مهم و حساس است. ازدواج براى زنان بیش‏تر جنبه عاطفى و صمیمیت وتعلق دارد. 9
6. داشتن منطق و مسؤولیت پذیرى
براى پدید آوردن یک ازدواج موفق هرگز نباید بنیان آن را بر هوس‏هاى گذرا استوار کرد. یکى از معیارهاى اساسى در مرحله مقدماتى ازدواج داشتن منطق و احساس مسؤولیت پذیرى است که در حقیقت علاقه و رغبت براى ایجاد خانواده است و پیش شرط اساسى ازدواج موفق به شمار مى‏آید.
مسؤولیت پذیرى نوعى اطمینان خاطر و امنیت روانى به همراه مى‏آورد و از راه‏هاى اساسى کاهش صدمات زندگى و حیات مشترک زناشویى است. بنابراین، تا این حس در وجود جوان به ظهور نرسیده است، نمى‏تواند به سمت یک زندگى زناشویى بى دغدغه گام بردارد. پس زوج‏هاى جوان باید، در حدود وظایف خویش، حس مسؤولیت را در خود تقویت کنند.
7. عشق الاهى و تحکیم بنیان خانواده
در فرایند ازدواج مراحلى وجود دارد که سردار همه آن‏ها عشق و شوق به زندگى با همسر آینده است. این عشق هر چه به حقیقت و واقعیت و اصالت نزدیک‏تر باشد، خانواده از تداوم و استحکام فزون‏تر برخوردار مى‏شود. وفادارى به عشق، وفادارى به همسر را به ارمغان مى‏آورد که در آن احساس تکامل و تعلق خاطر و خوشبختى حاصل مى‏گردد. بعضى صاحب نظران معتقدند، «عاشق بودن» شیرین‏تر از «حق داشتن» است. پس اگر در زندگى مشترک همواره بر این اصرار کنید که حق به جانب من است، عشق و گذشت را فراموش خواهید کرد. کانون خانواده مکانى براى بخشش و خوشبخت کردن طرف مقابل است نه مقابله و به دست آوردن امتیاز.
عشق جاذبه و کشش قلبى انسان به سوى کمال و جمال است. زیبایى یکى از کمالات است و زیبایى مطلق خدا است. شعرا و عرفا از جذب پروانه به سوى شمع عشق راترسیم مى‏کنند:
بلبل به چمن زان گل رخسار نشان دید
پروانه در آتش شد و اسرار عیان دید10
منصور حلاج مى‏گوید: «المحبة نار تحرق ما سوى المحبوب؛ عشق آتشى است که هر آنچه جز محبوب است آتش مى‏زند.»
عشق لازمه زندگى است خواه زندگى زناشویى باشد و خواه عواطف و احساساتى که بین اعضاى یک خانواده رد و بدل مى‏شود. اگر عشق امیر باشد، هیچ مشکلى توان ایستادگى ندارد. مرحوم شریعتى مى‏نویسد: «آن جا که عشق فرمان مى‏دهد، محال سرتسلیم فرودمى آورد.» 11دریک برنامه موفق ازدواج عشق جایگاهى ویژه دارد. عشق را باید عامل تعالى و تکامل انسان بدانیم و آن را از ارضاى نیازهاى معمولى ومشترک حیوانى و انسانى متمایز سازیم؛ زیرا اگر ما براى رفع نیازهاى خود به چیزى یاانسانى نیازمند باشیم، این نیاز میان ما و آن شیى‏ء یا انسان نوعى وابستگى ایجاد مى‏کند. این وابستگى را نباید با کشش عاشقانه یکى بدانیم. این نوعى هواى نفس به شمار مى‏آید. عشق از صفات برتر ومتعالى انسانى است و بدین سبب، موجب تعالى و عفت و کمال ازدواج مى‏شود.
بهترین جایگاه عشق دل‏هاى جوان و پاک است. این پدیده، اگر با شوق زندگى و مسؤولیت پذیرى و قناعت و منطق و ثبات عاطفى و انتخاب برنامه ریزى شده و صحیح همراه شود، در زندگى روشنایى مى‏آفریند و در سایه لطف و رحمت الاهى زوجین به معشوق حقیقى که جمال روى خوداو است، متصل مى‏گردند. عشق گل سرسبد نعمت‏هاى الاهى و الفباى برنامه زندگى است.
8. قوانین ازدواج
ازدواج داراى وظایف، حقوق و تکالیف است. ضرورت آشنایى جوانان باقوانین و مقرارت ازدواج بر هیچ کس پوشیده نیست. این مسأله بخشى از برنامه ازدواج است. قانون مى‏گوید: وقتى زوجین به سنین تکلیف مى‏رسند - یعنى از بعد جسمى به بلوغ کامل و از جهات روانى به تعادل رسیدند - آماده ازدواج، با حفظ شرایط جانبى، هستند. به منظور تعظیم سنت نبوى در امر ازدواج و زندگى سعادتمندانه در دنیاى امروز و تشکیل خانواده در ایام جوانى، زوجین باید دقیقاً با حقوق و تکالیف زناشویى از نظر شرعى، اجتماعى، قانونى و انتظارات و تعهدات و مسؤولیت‏هاى خود آشنا شوند.
آشنایى مقدماتى با حقوق و قوانین تشکیل خانواده، در پایدارى ازدواج و شیرینى و لذت زندگى بسیار مؤثر است. از جمله این حقوق، حقوق قانونى و شرعى، مهریه و حدود و اختیارات زوجین در برابر یکدیگر، تقسیم کار، حقوق زن، تعهدات اصلى و فرعى، شروط و تربیت فرزند است.
9. بهداشت، مدیریت تحکیم خانواده
از لوازم یک ازدواج موفق و برنامه ریزى شده آشنایى زوجین با بهداشت و تلاش براى حفظ و نگهدارى سلامت خانواده است.کسب اطلاعات در خصوص تنظیم خانواده و توجه به برنامه‏هاى جمعیتى کشور، به عنوان یک خانواده بزرگ، ضرورت دارد. تعامل‏هاى زوجین، بهترین سن بچه دار شدن زن که بین 20 - 30 سالگى است و رعایت فاصله حداقل 3 سال بین دو زایمان و رفتار مسؤولانه و آگاهانه در زندگى زناشویى بخشى از این اصول به شمار مى‏آید.
دنیاى امروز دنیاى تغییر است و زوج‏هاى جوان باید هر روز طریقى جدید براى بهتر شدن روابط خود بیابند.
نتیجه‏گیرى
از عوامل بسیار مهم مانع ازدواج در سنین واقعى و درست، نیازهاى تصنعى و غیر ضرورى مانند لوکس گرایى ،تنوع‏هاى بیش از اندازه در خوراک و پوشاک و توهمات خیالى است. البته عوامل بازدارنده واقعى نیز وجود دارند که قابل اغماض نیستند؛ ولى قابل رفع و حل مى‏نمایند؛ مانند بحث اشتغال، منبع درآمد و مسکن که در طول مقاله به آن‏ها اشاره شده است. براى از میان برداشتن این موانع، افزون بر همت فرد، تلاش بستگان و والدین نیز مؤثر و کار ساز مى‏نماید. امروزه امورى چون مسکن، وسائل زندگى و حرفه و درآمد درزندگى نقش اساسى دارند وعدم یا کمبود آن‏ها مى‏تواند عامل اختلاف و ناخشنودى و فروپاشى زندگى شود. پس مى‏توان لوازم اصلى یک زندگى پایدار را در 4 مورد خلاصه کرد:
1. توکل: داشتن نیت و اراده راسخ و واقع بینانه و حساب شده جهت تشکیل زندگى
2. تأمین: برآورده ساختن حداقل نیازهاى ارضا کننده که استقلال زوجین را به همراه داشته باشد.
3. تجهیز: امکانات لازم براى یک زندگى نسبتاً متعادل و حتى ساده‏
4. تضمین: ضمانت روحى، روانى، عاطفى و برآورده کردن حداقل‏هاى معیشتى براى یک زندگى تعاملى و دور از مداخله و وابستگى مفرط به دیگران‏
نباید فراموش کرد که ازدواج با تحصیل و طى مدارج عالى منافات ندارد. بسیارى از افراد موفق و متخصص جامعه در سنین جوانى و حتى در آغاز تحصیل به این مهم روى آوردند و با تحمل و تأمل و قناعت و اندیشه زندگى اى سعادتمندانه بنیان نهادند. در بسیارى موارد زندگى ساده و با قناعت سال‏هاى آغازین همراهى دو زوج جوان چنان شیرین است که توانگران بدان رشک مى‏برند. و این مسأله به ما باز مى‏گرددکه:
- چگونه مى‏خواهیم زندگى کنیم؟
- با چه کسى مى‏خواهیم ازدواج کنیم؟
- چه توقعاتى داریم؟
- چه ویژگى‏هاى اخلاقى وروانى داریم؟
- اساس و بنیان زندگى را بر چه چیزهایى مى‏نهیم؟
یک برنامه خوب براى ازدواج حاوى مطالبى مهم است که اساس آن توکل، همت، تفاهم، و واقع بینى درزمان ازدواج است تا به مرحله منزلت متعالى متأهلان برسند. در تاریخ چنین نگاشته‏اند: «بشربن حارث» ازدواج نکرده بود. به او گفتند: مردم درباره تو حرف مى‏زنندو مى‏گویند سنت رسول خدا (ص) راترک کرده‏اى! گفت: به آن‏ها بگویید من مستحب راترک کرده، به واجب مشغولم و عبادت مى‏کنم.
وقتى بشر در گذشت، او را در خواب دیدند و پرسیدند: خداوند با تو چه کرد؟ گفت منازل مرا در بهشت بلند قرار داد و مقامات بسیار عالى به من عطاکرد، ولى هنوز به مقام و منزلت متأهلان نرسیده‏ام.12
ازدواج فرصتى است که فرد باید در آن به سمت موفقیت‏ها شتاب گیرد؛ زیرا در ازدواج‏هاى موفق و با برنامه و توکل به خداوند، زوجى در کنار فرد قرار مى‏گیرد که زمینه‏هاى رشد را فراهم مى‏کند. هر چه سنین ازدواج به جوانى نزدیک‏تر باشد، این توفیقات فزون‏تر و سریع‏تر است. على محمد على الدخیل مى‏گوید: هر کس که تاریخ را مطالعه بکند خواهد دید که: ان خلف کل رجل مؤثر امراة؛13 همانا که پشت هر مرد مؤثر و ماندگار یک زن وجود دارد.»
برتولت برشت، نویسنده نامدار وتحلیل‏گر، توفیقات سقراط حکیم در دوران جوانى را مدیون همسرش (اکسانتییه) مى‏داند.14
سخن را با کلام امام صادق به سرانجام مى‏رسانیم. آن حضرت مى‏فرماید: «ان رکعتین یصلیهما رجل متزوج افضل من رجل یقوم لیلة و یصوم نهاره اعزب؛15 دو رکعت نمازى که انسان ازدواج کرده بخواند بهتر از آن است که انسانى شب‏هایش باعبادت و روزهایش با روزه بگذرد؛ اما ازدواج نکرده باشد.»

پى نوشت:

1.روم ():21
2.کنزالعمال، حدیث شماره 44441.
Erich fromm.3
4.جوانان و ازدواج، کیهان نیا، ص 15.
5.فصل الزواج، ناصرى، یادداشت موضوعى.
6.دانش روز مره، وین دایر، ترجمه بهارک کاظمى، ص 78.
7.همان.
taking.8 - Disicion
9.تفسیر نورالثقلین، حویزى، ج 3، ص 597.
Golden ages.10
11.روان‏شناسى رشد 2، حسین لطف آبادى، ص 235.
12.مسمط خیالى بخارایى از شیخ بهایى.
13.یادداشت‏هاى محرم، احمد ناصرى.
14.همان.
15.ازدواج و تربیت، سید مهدى شمس الدین، ص 25 و 26.
16.زهیربن القین، على محمد على دخیل، ص 3. (مقدمه)
17.نقد و بررسى سقراط مجروح، برتولت برشت، ص 18.
18.بحارالانوار، ج 103، ص 217.

/ 0 نظر / 13 بازدید