بهره‏ورى زمان‏

زمان از میان رفتنى است و نمى‏توان آن را پس انداز کرد. تنها مى‏توان آن را به روش‏هاى مختلف به بهره‏ورى رساند. وقت آن قدر ارزشمند است که خداوند به آن سوگند یاد کرده است. به قول برایان تریسى: «کیفیت زندگى شما به میزان بهره‏ورى شما از زمان بستگى دارد و این که کیفیت مدیریت زمان شما در استفاده بهتر از وقت چگونه است.»1
ممکن است این پرسش در همین آغاز ایجاد شود که شاه کلید بهره‏ورى یا مدخل اصلى به سمت بهره‏ورى زمان چیست؟ پاسخ یک کلمه است: نظم.
از دهه نود به بعد، زمان سرمایه تلقى شد و افراد همواره ارشاد مى‏شوند در پى یافتن راه‏هایى باشند که زمان انجام کارها را مرتب کنند و حتى آن را کاهش دهند. این قاعده را تجدید سازمان مى‏خوانند. تجدید سازمان یعنى زمانى که فرد پیوسته در جست و جوى راه‏هاى بهتر، منظم‏تر، سریع‏تر و مؤثرتر براى حصول به نتایج مثبت گام بر مى‏دارد.
نظم پذیرى و بهره‏ورى
نظم پذیرى دروازه و مجوز ورود به سمت بهره‏ورى است. امروزه رتبه بندى کشورهاى مختلف جهان، از نظر شاخص‏هاى رقابت پذیرى، بیانگر این واقعیت است که سبب بالا بودن این شاخص در بعضى کشورها، بالا بودن سطح نظم پذیرى آن جوامع است. بسیارى از استادان جامعه‏شناسى، مانند آنتونى گیدتر، ایجاد عادت نظم پذیرى در آحاد جامعه را مبناى توسعه یافتگى مى‏دانند و معتقدند بدون این عادت امکان بهره‏ورى و پیشرفت وجود ندارد. بررسى‏ها نشان مى‏دهد وجه مشترک تمام کشورهاى توسعه یافته نظم پذیرى منابع انسانى آن‏ها است. باید توجه داشت:
الف) اگر از دریچه نظم و تقیّد به آن به زندگى بنگریم و از اتلاف این سرمایه جلوگیرى کنیم، محیط و روزگار برایمان زیبا مى‏شود و احساس بهره‏ورى مى‏کنیم.
ب) عمر، زمان و فرصت‏ها دست خداوند متعال است؛ اما نتیجه آن به دست خود ما است. باید از ثمره آن بهره‏ورانه، بهره گیریم.
ج) در بحث بهره‏ورى از زمان، نشیب‏ها بسیار است. اگر نشیبى در زندگى نباشد، قدر فرازها را نخواهیم دانست.
د) اگر از وقت درست استفاده کنیم، همیشه وقت کافى داریم؛ و این یکى از معانى بهره‏ورى است.
به استادى گفتم: تعبیرى قشنگ براى زمان و بهره‏ورى بفرمایید. بى‏درنگ فرمود: براى ترقى و رشد در زندگى و بهره‏ورى از زمان نباید در انتظار یک آسانسور به سر برد. باید راه پله را پیش گرفت و پله پله بالا رفت.
افراد نیکبخت و داراى پشتکار که بهره‏ورانه با زمان برخورد مى‏کنند، به یکدیگر شباهت‏هایى دارند؛ ولى هر نگون بختى که در دور ریختن فرصت‏ها تسلیم شده، اصطلاحاً در جهت تخریب زمان خود گام بر مى‏دارد، از بدبختى ویژه برخوردار است. روح تحقیق، دقت، تفکر، نکته سنجى و موشکافى، ذوق سلیم، سعه صدر و انصاف، عشق به حقیقت و بى‏پروایى علمى زاده بهره‏گیرى از زمان است. کسانى در مدت تحصیل خویش سوخت‏گیرى علمى خوبى انجام مى‏دهند که از فرصت‏ها به صورت بهینه استفاده مى‏کنند.
الگوى بهره‏ورى از زمان
عمدتاً روش زندگى انسان‏هایى که از زمان بهره‏گیرى مناسب انجام مى‏دهند و از فرصت‏ها به نحو احسن استفاده مى‏کنند، قابل تأمل و اقتباس است؛ حتى اگر در نوع فعالیت و اهداف با ما تفاوت داشته باشند. ابوریحان به نظم شهره بود و از فرصت‏ها به خوبى استفاده مى‏کرد. او، پس از استقرار در غزنه، چند بار به زادگاهش خوارزم سفر کرد و در غالب جنگ‏هاى سلطان محمود در هندوستان شرکت جست. ابوریحان در این کشور بیش‏تر با علما و حکماى هند معاشرت داشت. بنابراین، زبان سانسکریت آموخت، اطلاعات خود را وسعت داد و مواد کتاب معروف خود «تحقیق ماللهند» را فراهم ساخت. پیش از بیرونى، کسى در جهان اسلام به هند پژوهى دست نزده است. در غرب و شرق نیز، به گزارش تاریخ، تنها یک سفیر یونانى (295 پیش از میلاد) و یک روحانى چینى (چهار صد سال پیش از بیرونى) و یکى دو تن دیگر درباره هند تحقیق کرده‏اند. از آن جا که بیرونى انسانى منظم، مدقق و محقق بود، نوشته‏هایش معتبر است.
تألیفات این بزرگمرد که نمونه کاملى از فرصت‏شناسى و بهره‏ورى از زمان است به 131 مجلّد مى‏رسد. او کتاب‏هایى را از سانسکریت به عربى ترجمه کرد و واسطه نقل دانش اسلامى به هندوستان بود.
چهار اصل طلایى در بهره‏ورى از فرصت‏ها
1. آرایش مجدد: پیوسته در پى یافتن راه‏هایى باشید که وقت و امکاناتتان را بر مسائلى که بیش‏ترین ارزش را براى رشد و تعالى شما دارند، متمرکز کند.
2. باز آفرینى: همواره در پى یافتن راه‏هایى باشید که عملکرد شما را کاملاً متحول کند؛ به گونه‏اى که فعالیت‏هاتان با اهداف بلند مدت شما بیش‏تر هماهنگ شود.
3. قاطعیت: تردید و دو دلى از عوامل مهم اتلاف وقت است. در 80 درصد موارد باید وقتى ایده‏اى خاص به ذهنتان مى‏رسد، در مورد اجرا یا عدم اجراى آن قاطعانه تصمیم بگیرید.
4. سرعت عمل: سرعت عمل در کار شرط اساسى موفقیت است. شور و شوقِ عملکردِ سریع را در خود پرورش دهید.
«پیشرفت و ترقى از آن افرادى است که سرعت عمل دارند. افراد مُردّد آن قدر طول مى‏دهند که همه چیز خراب مى‏شود.» بنابراین، اگر مى‏خواهید از پیشتازان حرفه و مقطع و رشته تحصیلى خود باشید، باید د رکار خود به داشتن سرعت و قابل اعتماد بودن مشهور شوید و تردید و دو دلى را، مگر در موارد ابهام، از خود دور سازید. حضرت امام على(ع) مى‏فرماید: «اگر از چیزى ترسیدى به سمت آن حرکت کن.»2
این اصل، از اصول ریسک‏پذیرى است. مراد از ترس در این جا بیش‏تر واهمه ذهنى و ترس خیالى است و حضرت مولى الموحدین امیرالمؤمنین(ع) بر سرعت عمل و از دست ندادن فرصت‏ها تأکید مى‏ورزد. رالف امرسون (شاعر) نیز مى‏نویسد: «از هر چه که مى‏ترسید آن را عملى سازید.»3
چرا بحث بهره‏ورى روز به روز جدى‏تر مى‏شود؟
توجه به مسائل زیر، براى درک پاسخ این پرسش ضرورت دارد:
1. تفاوت انسان و دیگر آفریده‏ها
اگر انسان و سایر مخلوقات را داراى تفاوت ذاتى مى‏دانیم و انسان را اشرف مخلوقات مى‏پنداریم، باید زمینه‏هایى فراهم آورد تا انسان با کار و شغل خود، رشد و ارتقا یابد. توجه به بهره‏ورى خصوصاً «بهره‏ورى زمان یعنى اتخاذ موضع قاطعانه در قبال سکون و رکودى که جوهره انسانیت و انسان را نابود مى‏سازد.»
2. محدودیت‏ها
امروز محدودیت‏هاى موجود توجه به بهره‏ورى از زمان را اجتناب ناپذیر مى‏سازد. محدودیت در همه چیز (فرصت‏ها، ظرفیت‏ها، امکانات، دانشگاه‏ها،
اشتغال، درآمد و...) هویدا شده است. بنابراین، هرکس مهرورزانه و بهره‏ورانه با زمان حرکت کند و اصطلاحاً موتورهاى ذهنى خود را روشن سازد و با تانک فکرى به سمت اهداف پیش رود و مهم‏تر از همه رقص اندیشه راه بیندازد، موفق‏تر است. امروزه بهره‏ورى از فرصت‏ها بهترین پاسخ به محدودیت‏هاى برنامه‏ریزى شده و غیر برنامه‏ریزى شده است.
3. تعهد و مسؤولیت
تعهد و مسؤولیت یک مسلمان مؤمن و خواهان رشد و پیشرفت، باید در طول زمان امتداد داشته باشد. تمام ذخایر انسانى و غیر انسانى امانت‏هایى متعلق به تمام انسان‏ها است. باتوجه به بهبود بهره‏ورى مى‏توان به نحو احسن از سهم آیندگان و حاضران محافظت به عمل آورد.
4. تداوم حیات‏
ایستادگى و حضور مؤثر در صحنه دنیاى امروز - با همه تحولاتى که از دهه 1970 به بعد صورت گرفته - مستلزم سرعت و ودقت عمل بیش‏تر است. باید زمان را با حفظ کیفیت و کمیت یا بهبود آن‏ها به زنجیر کشید؛ و گرنه رقابت‏هاى هولناک در آینده تومار حیات هر غافلى را در هم خواهد پیچید. بهبود بهره‏ورى، خصوصاً نیروى انسانى، با اتکا به حرکت همه جانبه ملى هر فاصله‏اى را به سرعت جبران مى‏کند.
بهره‏ورى و خلاقیت
خلاقیت و نوآورى بابهره‏ورى ارتباط تنگاتنگ دارد. یکى از ویژگى‏هاى سال‏هاى آغازین هزاره سوم میلادى در دنیاى امروز سرعت تغییرات است. جامعه‏هایى مى‏توانند در صحنه جهانى حضور فعال داشته باشند وتماشگر باقى نمانند که با تغییرات متحوّل شوند و به غنى سازى خود پردازند و با حفظ فرهنگ بومى، برنامه‏هاى مختلف داشته باشند. در شرایط کنونى، وجود ذخایر و منابع طبیعى در یک کشور چندان مزیّت قلمداد نمى‏شود. آنچه امروز مزیت به شمار مى‏آید، توان خلاقیت و نوآورى است که در دانشجویان و شاغلان هر کشور وجود دارد؛ زیرابا استفاده از خلاقیت و نوآورى مى‏توان از ذخایر و منابع موجود بهره گرفت؛ آن را به کالاها و خدمات متنوع و داراى ارزش افزوده بالاتر تبدیل کرد و در کشورهاى دیگر جهان به فروش رساند.
مثلث بهره‏ورى
امروزه، براى بهره‏ورى از زمان و فرصت‏ها و مدیریت فردى و اجتماعى، در بحث بهره‏ورى از مثلثى با سه ضلع پر اهمیت و داراى سه مؤلفه سخن به میان مى‏آید.

1.انگیزه(Motive): تمایل فرد براى وارد شدن به فعالیت‏هاى جهت دار و ضرورى انگیزه نام دارد. انگیزه از ایمان و احساس تعهد در برابر هدف‏ها مایه مى‏گیرد. هر چه مشارکت افراد در تصمیم‏گیرى‏ها و هدف گذارى‏ها بیش‏تر باشد، به همان نسبت انگیزه‏ها قوى‏تر خواهد شد. البته لازمه این مشارکت، نظام ارتباطى مناسب است که مى‏تواند آگاهى از اهداف و برنامه‏ها را فزونى بخشد.
2. روحیه(Morale): انگیزه پدیده‏اى فردى است؛ اما روحیه پدیده‏اى گروهى به شمار مى‏آید که به صورت انتخاب هدف‏هاى مشترک و تلاش در راستاى تحقق آن‏ها تجلى مى‏یابد. روحیه ایده‏ها و فعالیت‏هاى ذهنى انسان را جهت مى‏دهد.
3. نظم و انضباط(Desepline): حس اطاعت و تعهد در برابر زمان، فرصت، قو انین و مقررات و برنامه‏ها از شاخص‏هاى مهم بهره‏ورى است؛ به عبارت بهتر، «فرد منظم دربان فرصت‏ها است.»
سخن آخر:
مهارت‏هاى بهره‏ورى از زمان وفرصت‏ها عامل جامه عمل پوشاندن به اهداف و آرزوها است؛ و تنبلى و بى‏نظمى و آشفتگى دزد آرزوها و موفقیت‏ها شمرده مى‏شود. مهارت‏هاى بهره‏ورى کمک مى‏کند تا از اوقاتى که به مطالعه، کار، تحقیق، کلاس درس و فعالیت‏هاى دیگر مى‏پردازید، بیش‏ترین بهره به دست آید. علاوه بر نظم و روحیه و انگیزه، موارد زیر نیز در شمار این مهارت‏ها جاى دارد.
الف) خود ارزیابى مستمر
ب) تمرکز حواس
ج) پرسیدن
د) برخورد سؤالى داشتن
ه) کشف ارتباط مسائل با همدیگر
و) یادداشت فعالیت‏ها
ز) تقسیم کارها
ح) زمان بندى
رویکرد شما به فرصت‏ها و زمان تا حد زیادى پیشرفت و موفقیت شما را رقم مى‏زند. انسان‏هاى بهره‏ور حتى مى‏توانند همزمان بر دو یا چند تفکر متضاد تمرکز کنند و به کار ادامه دهند؛ یعنى هم دید دراز مدت داشته باشند و هم کوتاه مدت.


پى‏نوشت:

1. مدیریت زمان (رموز استفاده بهتر از وقت در زندگى و کار)، برایان تریسى، ترجمه اشرف رحمانى و کورش طارمى.
2. مدیریت اسلامى، دکتر حقیقى.
3. قدرت شعور باطن، ژوزف مورفى، ترجمه قراچه داغى، ص 266.
4. آشنایى با بهره‏ورى به زبان ساده، معاونت آموزش و نیروى انسانى سواد آموزى کشور، ص‏5.
5. نهج البلاغه.
6.غررالحکم و دررالکلم.

/ 0 نظر / 3 بازدید